Makedonya: Kuzey Makedonya Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey
Makedonya, Balkan Yarımadası’nın merkezinde yer alan, Türkiye ile tarihî ve kültürel bağları bulunan ve günümüzde resmî adı Kuzey Makedonya Cumhuriyeti olan bir Balkan ülkesidir. Başkenti Üsküp olan ülke; Ohri Gölü, Osmanlı döneminden kalan tarihî yapıları, dağlık coğrafyası, çok kültürlü toplumsal yapısı ve Balkanlar’daki stratejik konumuyla dikkat çeker.
Türkiye’de ülke hakkında araştırma yapan kullanıcıların önemli bir bölümü hâlen internette “Makedonya” kelimesini kullanmaktadır. Bununla birlikte ülkenin kısa resmî adı Kuzey Makedonya, tam resmî adı ise Kuzey Makedonya Cumhuriyetidir. Ülkenin resmî kaynakları da bu terminolojiyi kullanmaktadır.
Bu kapsamlı Makedonya rehberinde ülkenin nerede bulunduğundan başkentine, nüfusundan para birimine, tarihinden ekonomisine, önemli şehirlerinden gezilecek yerlerine kadar temel bilgileri bir arada bulabilirsiniz.
İçindekiler
- Makedonya hakkında kısa bilgiler
- Makedonya nerede?
- Makedonya mı, Kuzey Makedonya mı?
- Makedonya’nın başkenti neresidir?
- Makedonya nüfusu ne kadar?
- Makedonya’nın yüzölçümü
- Makedonya’nın dili nedir?
- Makedonya para birimi nedir?
- Makedonya’nın kısa tarihi
- Kuzey Makedonya ve NATO
- Kuzey Makedonya Avrupa Birliği üyesi mi?
- Makedonya’nın önemli şehirleri
- Makedonya’da gezilecek yerler
- Ohri ve Ohri Gölü
- Makedonya’nın doğal yapısı
- Makedonya ekonomisi
- Makedonya’da yaşam
- Türkiye ile Makedonya arasındaki bağlar
- Makedonya hakkında sık sorulan sorular
Makedonya Hakkında Kısa Bilgiler
Makedonya hakkında temel bilgileri hızlı biçimde görmek isteyenler için ülkenin başlıca özelliklerini aşağıdaki tabloda topladık.
| Bilgi | Açıklama |
|---|---|
| Resmî adı | Kuzey Makedonya Cumhuriyeti |
| Kısa resmî adı | Kuzey Makedonya |
| Başkent | Üsküp |
| Yerleşik nüfus | 2021 nüfus sayımında 1.836.713 |
| 2025 Dünya Bankası nüfus verisi | Yaklaşık 1,82 milyon |
| Resmî dil | Makedonca |
| Yazı sistemi | Kiril alfabesi |
| Para birimi | Makedon denarı |
| Ülke kodları | MK / MKD |
| NATO üyeliği | 2020 |
| AB statüsü | Aday ülke |
| Coğrafi bölge | Balkanlar / Güneydoğu Avrupa |
Kuzey Makedonya Devlet İstatistik Kurumu’nun 2021 nüfus sayımına göre ülkede 1.836.713 yerleşik nüfus tespit edilmiştir. Dünya Bankası’nın daha güncel demografik serisinde ise 2025 yılı toplam nüfusu yaklaşık 1.820.909 kişi olarak gösterilmektedir.
Makedonya Nerede?
Makedonya, Güneydoğu Avrupa’da ve Balkan Yarımadası’nın iç kesimlerinde bulunan denize kıyısı olmayan bir ülkedir.
Kuzey Makedonya’nın komşuları:
- kuzeyde Sırbistan,
- kuzeybatıda Kosova,
- batıda Arnavutluk,
- doğuda Bulgaristan,
- güneyde ise Yunanistandır.
Dünya Bankası da Kuzey Makedonya’yı Balkan Yarımadası’nın kalbinde yer alan ve bu beş ülkeyle çevrili, denize çıkışı olmayan bir ülke olarak tanımlamaktadır.
Bu konum Makedonya’yı Balkanlar açısından önemli bir geçiş noktası hâline getirir. Ülke, kuzey-güney doğrultusunda Orta Avrupa ile Yunanistan arasında; doğu-batı doğrultusunda ise Bulgaristan ile Arnavutluk arasında bağlantı sağlayan güzergâhlara yakındır.
Türkiye’den bakıldığında da Makedonya, kara yoluyla Balkanlar’a yapılan seyahatlerde ulaşılması görece kolay ülkelerden biridir.
Makedonya mı, Kuzey Makedonya mı?
Bu konuda sıkça kavram karmaşası yaşanmaktadır.
Ülkenin bugünkü kısa resmî adı:
Kuzey Makedonya
tam resmî adı ise:
Kuzey Makedonya Cumhuriyetidir.
Ülke uzun yıllar uluslararası düzeyde isim konusunda Yunanistan ile anlaşmazlık yaşamıştır. Taraflar arasında imzalanan Prespa Anlaşması sonrasında ülkenin resmî adı değiştirilmiş ve yeni isim 2019 yılında yürürlüğe girmiştir. Kuzey Makedonya Dışişleri Bakanlığı, resmî kullanımın “Republic of North Macedonia”, kısa kullanımın ise “North Macedonia” olduğunu açıkça belirtmektedir.
Buna karşılık dilin adı değişmemiştir.
Ülkenin resmî kaynaklarına göre dilin adı:
Makedonca / Macedonian language
şeklindedir.
Dolayısıyla günlük Türkçede “Makedonya” ifadesinin kullanılmaya devam etmesi şaşırtıcı değildir. Ancak özellikle hukukî, akademik ve resmî metinlerde Kuzey Makedonya adının kullanılması daha doğrudur.
Makedonya’nın Başkenti Neresidir?
Makedonya’nın başkenti Üsküp’tür.
Makedoncada şehrin adı Скопје (Skopje) olarak yazılır.
Üsküp yalnızca ülkenin idarî merkezi değildir. Aynı zamanda Kuzey Makedonya’nın ekonomik, siyasi, kültürel ve eğitim hayatının da merkezidir.
Kuzey Makedonya Anayasası’nın 6. maddesinde başkentin açıkça Skopje olduğu belirtilmektedir.
Üsküp’ün şehir dokusunda farklı tarihî dönemleri aynı anda görmek mümkündür. Vardar Nehri’nin iki yakasına kurulan şehirde Osmanlı döneminden kalan Eski Çarşı ile modern kent merkezi birbirine oldukça yakındır.
Şehrin sembollerinden biri olan Taş Köprü, Vardar Nehri üzerinde eski şehir ile yeni şehir arasında bağlantı sağlar.
Üsküp hakkında ayrıca ayrıntılı bir rehber hazırlanması, kuzeymakedonya.com.tr’nin önemli içerik kümelerinden biri olmalıdır.
Önerilen dahili bağlantı:
→ Üsküp Gezi Rehberi: Üsküp’te Gezilecek Yerler
Makedonya Nüfusu Ne Kadar?
Makedonya nüfusu konusunda kullanılan rakamın hangi veri setine ait olduğuna dikkat etmek gerekir.
Kuzey Makedonya Devlet İstatistik Kurumu’nun 2021 nüfus sayımında:
- toplam sayılan nüfus: 2.097.319,
- ülkedeki yerleşik nüfus: 1.836.713,
- sayım kapsamında yer alan yerleşik olmayan nüfus: 260.606
olarak açıklanmıştır.
Dünya Bankası’nın güncellenen nüfus serisi ise 2025 yılı için 1.820.909 kişi göstermektedir.
Bu nedenle “Makedonya’nın nüfusu kaç?” sorusuna güncel ve yuvarlatılmış şekilde:
yaklaşık 1,8 milyon kişi
cevabı verilebilir.
Dünya Bankası ayrıca ülkede nüfusun yaşlanması ve azalmasının önemli demografik başlıklardan biri olduğuna dikkat çekmektedir.
Makedonya’nın Yüzölçümü Ne Kadar?
Kuzey Makedonya küçük yüzölçümüne sahip Balkan ülkelerinden biridir.
Kuzey Makedonya Devlet İstatistik Kurumu ülkenin yüzölçümünü 25.436 km² olarak vermektedir. Aynı istatistiksel sınıflandırmada ülkede 80 belediye bulunduğu belirtilmektedir.
Yüzölçümünün görece küçük olmasına rağmen ülkede dağlar, vadiler, göller, nehirler ve farklı bölgesel coğrafi yapılar bulunur.
Bu durum kısa mesafeler içerisinde oldukça farklı manzaralarla karşılaşılmasını sağlar.
Makedonya’nın Dili Nedir?
Makedonya’nın resmî dili Makedoncadır.
Makedonca Güney Slav dilleri grubunda yer alır ve Kiril alfabesi kullanılarak yazılır.
Kuzey Makedonya Anayasası’nın 7. maddesinde Makedoncanın Kiril alfabesiyle birlikte resmî dil olduğu belirtilmektedir.
Ülke çok dilli bir toplumsal yapıya sahiptir. Farklı topluluklar tarafından Arnavutça, Türkçe, Sırpça, Roman dili ve başka diller de kullanılmaktadır.
Türk ziyaretçiler için özellikle Üsküp, Kalkandelen, Gostivar ve ülkenin bazı diğer bölgelerinde Türkçe ile karşılaşmak mümkündür.
Dil konusu ileride ayrıca şu içeriklerle genişletilebilir:
Önerilen dahili bağlantılar:
- Makedonca Hakkında Bilmeniz Gerekenler
- Makedon Alfabesi
- Makedoncada Günlük Konuşma Kalıpları
- Makedonya’da Türkçe Konuşuluyor mu?
Makedonya Para Birimi Nedir?
Makedonya’nın para birimi Makedon denarıdır.
Para birimi günlük kullanımda denar olarak ifade edilir.
Kuzey Makedonya Merkez Bankası tarafından yayımlanan resmî belgelerde de ülkede denar cinsinden madeni para ve banknotların dolaşımda olduğu görülmektedir.
Kuzey Makedonya Avrupa Birliği üyesi olmadığı için Euro ülkenin resmî para birimi değildir.
Ülkenin merkez bankası döviz kurlarını denar üzerinden düzenli olarak yayımlamaktadır.
Döviz kuru değişken olduğundan özellikle seyahat, yatırım veya ticaret amacıyla yapılan hesaplamalarda güncel Merkez Bankası verisinin kontrol edilmesi gerekir.
Makedonya’nın Kısa Tarihi
Bugünkü Kuzey Makedonya’nın tarihini anlatırken antik çağdaki Makedonya coğrafyası ile günümüzdeki Kuzey Makedonya devletini birbirinden ayırmak gerekir. Modern devletin sınırları, tarihî Makedonya olarak adlandırılan daha geniş coğrafyanın tamamıyla aynı değildir.
Bölge tarih boyunca farklı devletlerin, imparatorlukların ve kültürlerin etkisi altında kalmıştır.
Roma ve Bizans dönemlerinin ardından Orta Çağ Balkan devletlerinin hâkimiyet alanları arasında bulunan bölge, daha sonra uzun süre Osmanlı İmparatorluğu yönetiminde kaldı.
Osmanlı dönemi özellikle Üsküp, Manastır, Kalkandelen ve çevresinde günümüze kadar ulaşan önemli kültürel ve mimari izler bıraktı.
- yüzyıldaki Balkan savaşları ve siyasi değişimler sonrasında bölgenin statüsü yeniden şekillendi.
İkinci Dünya Savaşı’nın ardından bugünkü Kuzey Makedonya toprakları, Yugoslavya federasyonu içerisinde cumhuriyet statüsüne sahip oldu.
Makedonya ne zaman bağımsız oldu?
Modern Makedonya devletinin bağımsızlık sürecindeki temel tarih 8 Eylül 1991dir.
Kuzey Makedonya’nın güncel Anayasa metni de 8 Eylül 1991 tarihindeki referandumda vatandaşların ortaya koyduğu iradeye atıfta bulunmaktadır.
8 Eylül bugün ülkede Bağımsızlık Günü olarak kutlanmaktadır.
Kuzey Makedonya NATO Üyesi mi?
Evet.
Kuzey Makedonya, 27 Mart 2020 tarihinde NATO‘ya katılmıştır.
NATO’nun resmî kayıtlarına göre ülke 2020 yılında İttifak’ın 30. üyesi olmuştur.
Bu gelişme Kuzey Makedonya’nın Avrupa-Atlantik kurumlarıyla bütünleşme sürecindeki en önemli aşamalardan biridir.
Kuzey Makedonya Avrupa Birliği Üyesi mi?
Hayır.
Kuzey Makedonya, 2026 itibarıyla Avrupa Birliği üyesi değildir.
Ancak ülke AB aday ülkesidir. Avrupa Komisyonu’nun Ağustos 2026 itibarıyla güncel ülke sayfasında da üyelik statüsü açıkça “candidate country” olarak gösterilmektedir.
Kuzey Makedonya:
- Mart 2004’te AB üyeliğine başvurdu,
- Aralık 2005’te aday ülke statüsünü aldı,
- Mart 2020’de katılım müzakerelerinin açılmasına karar verildi,
- Temmuz 2022’de katılım müzakereleri kapsamında Hükümetlerarası Konferans gerçekleştirildi,
- tarama süreci Aralık 2023’te tamamlandı.
Bu kronoloji Avrupa Komisyonu’nun güncel Kuzey Makedonya sayfasında yer almaktadır.
Dolayısıyla “Makedonya AB üyesi mi?” sorusunun doğru cevabı:
Hayır; Kuzey Makedonya AB’ye aday ülkedir ve katılım süreci devam etmektedir.
Makedonya’nın Önemli Şehirleri
Makedonya küçük bir ülke olmasına rağmen tarihî ve ekonomik özellikleri birbirinden farklı çok sayıda şehre sahiptir.
Üsküp
Üsküp ülkenin başkenti ve en büyük ekonomik merkezidir.
Vardar Nehri, Taş Köprü, Eski Çarşı, Kale ve şehrin çevresindeki Vodno Dağı başkentin öne çıkan unsurları arasındadır.
Ohri
Ohri, Makedonya’nın uluslararası ölçekte en çok tanınan şehirlerinden biridir.
Ohri Gölü kıyısındaki şehir tarihî kent dokusu, dinî yapıları ve doğal çevresiyle öne çıkar.
Manastır
Türkçede Manastır, Makedoncada ise Bitola olarak bilinen şehir ülkenin güneybatısında bulunur.
Osmanlı döneminde bölgenin önemli idarî, askerî ve ticari merkezlerinden biri olan Manastır, Türkiye ile Kuzey Makedonya arasındaki tarihî bağlar açısından da özel bir yere sahiptir.
Kalkandelen
Makedoncada Tetovo olarak bilinen Kalkandelen, ülkenin kuzeybatısındaki önemli merkezlerden biridir.
Şehir ve çevresi çok kültürlü toplumsal yapısıyla dikkat çeker.
Kumanova
Kumanova, ülkenin kuzey kesiminde ve Sırbistan sınırına yakın konumda bulunan önemli şehirlerden biridir.
İştip
Makedoncada Štip olarak adlandırılan İştip, ülkenin doğu bölümündeki önemli ekonomik ve bölgesel merkezlerden biridir.
Ustrumca
Makedoncada Strumica olarak bilinen şehir ülkenin güneydoğusunda bulunmaktadır.
Özellikle çevresindeki tarımsal üretim alanlarıyla tanınır.
Bu şehirlerin her biri kuzeymakedonya.com.tr içerisinde bağımsız SEO içerik kümelerine dönüştürülebilir.
Makedonya’da Gezilecek Yerler
Makedonya’nın turistik açıdan en önemli avantajlarından biri, ülkenin küçük yüzölçümüne rağmen tarihî şehirleri ve doğal alanları birlikte sunabilmesidir.
Öne çıkan yerlerden bazıları şunlardır:
- Üsküp Eski Çarşı
- Üsküp Taş Köprü
- Üsküp Kale
- Matka Kanyonu
- Vodno Dağı
- Ohri
- Ohri Gölü
- Sveti Naum
- Samuel Kalesi
- Manastır
- Mavrovo bölgesi
- Pelister
- Galičica bölgesi
Bu destinasyonların tamamı için ayrı rehberler hazırlanması, “Makedonya” ana sayfasının semantik otoritesini güçlendirecektir.
Ohri: Makedonya’nın En Önemli Turizm Merkezlerinden Biri
Makedonya denildiğinde akla gelen ilk destinasyonlardan biri Ohri’dir.
Ohri’yi özel kılan yalnızca göl kıyısında bulunması değildir. Bölgenin doğal ve kültürel mirası uluslararası düzeyde de önem taşır.
UNESCO, Ohri Bölgesi’nin Doğal ve Kültürel Mirasını Dünya Mirası kapsamında korumaktadır. UNESCO ayrıca Ohri Gölü’nü dünyanın en eski göllerinden biri ve Avrupa açısından son derece özgün bir biyolojik çeşitlilik alanı olarak tanımlamaktadır.
Gölün yaklaşık üçte ikisi Kuzey Makedonya tarafında, kalan bölümü ise Arnavutluk tarafında yer almaktadır.
Ohri bu nedenle Makedonya turizminin yalnızca ulusal değil, uluslararası ölçekte de en önemli merkezlerinden biridir.
Önerilen dahili bağlantı:
→ Ohri Gezi Rehberi: Ohri’de Gezilecek Yerler
Matka Kanyonu
Başkent Üsküp’e yakın konumdaki Matka Kanyonu, Makedonya’nın dikkat çeken doğal alanlarından biridir.
Kayalık vadiler, su yüzeyi ve çevredeki doğal peyzaj Matka’yı özellikle Üsküp gezisine doğal bir rota eklemek isteyen ziyaretçiler açısından önemli hâle getirir.
Bu nedenle “Üsküp’te Gezilecek Yerler” içeriğinden Matka Kanyonu rehberine dahili bağlantı verilmesi SEO mimarisi açısından da doğru olacaktır.
Makedonya’nın Doğal Yapısı
Makedonya denize kıyısı olmayan bir ülke olmasına rağmen su kaynakları ve dağlık alanlar bakımından dikkat çekici bir coğrafyaya sahiptir.
Ohri Gölü ülkenin en tanınmış doğal alanıdır. Bunun yanı sıra Prespa bölgesi, dağlık alanlar, vadiler ve millî parklar ülkenin farklı ekosistemlerine katkı sağlar.
Dünya Bankası verilerine göre ülke yüzölçümünün yaklaşık %39,7’si 2023 itibarıyla orman alanlarından oluşmaktadır.
Doğa yürüyüşleri, göl turizmi ve dağ turizmi bu coğrafyanın sunduğu başlıca olanaklar arasındadır.
Makedonya Ekonomisi
Kuzey Makedonya, Dünya Bankası tarafından üst-orta gelir grubundaki bir ekonomi olarak değerlendirilmektedir.
Dünya Bankası’nın güncel verilerine göre:
- 2025 GSYH: yaklaşık 19,1 milyar ABD doları,
- kişi başına GSYH: yaklaşık 10.490 ABD doları,
- 2025 ekonomik büyümesi: %3,5,
- 2025 işsizlik oranı: yaklaşık %12,3 olarak gösterilmektedir.
Dünya Bankası ülke ekonomisinde hizmetler sektörünün önemli ağırlığa sahip olduğunu; sanayide otomotiv parçaları, metalürji ve tekstil gibi ihracata dönük alanların öne çıktığını belirtmektedir. Tarımın da özellikle kırsal ekonomi bakımından önemli bir rolü bulunmaktadır.
Kuzey Makedonya’nın Balkanlardaki konumu, Avrupa pazarlarıyla ekonomik entegrasyon hedefi ve yabancı yatırım politikaları ülkenin ekonomik yapısının önemli unsurlarıdır.
Makedonya’da Yaşam
Makedonya hakkında Türkiye’den yapılan internet aramalarının önemli bir bölümü yalnızca turistik amaçlı değildir.
Kullanıcılar ayrıca:
- Makedonya’da yaşam,
- Makedonya’da eğitim,
- Makedonya’da üniversite,
- Makedonya’da şirket kurma,
- Makedonya’da yatırım,
- Makedonya’da ev alma,
- Makedonya’da çalışma,
- Makedonya vatandaşlığı,
- Makedonya oturum izni
gibi konuları araştırmaktadır.
Bu başlıkların her biri farklı hukukî, mali veya idarî şartlara sahip olduğundan ayrı rehberlerde incelenmelidir.
Özellikle vatandaşlık, oturum, şirket kuruluşu ve vergi konusunda mevzuat değişebileceği için güncel resmî kaynaklara dayanmayan genellemelerden kaçınmak gerekir.
Bu nedenle kuzeymakedonya.com.tr’de bu başlıkları bağımsız ve düzenli güncellenen içerik kümeleri olarak ele alacağız.
Türkiye ile Makedonya Arasındaki Tarihî Bağlar
Türkiye ile Makedonya arasındaki ilişkilerin önemli boyutlarından biri ortak tarihî mirastır.
Bugünkü Kuzey Makedonya topraklarının uzun süre Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde bulunması nedeniyle Üsküp, Manastır, Kalkandelen ve diğer şehirlerde Osmanlı döneminden kalan mimari ve kültürel izlere rastlanmaktadır.
Ayrıca Türkiye’de aile kökleri Balkanlar’a ve bugünkü Kuzey Makedonya topraklarına uzanan geniş bir nüfus bulunmaktadır.
Bu nedenle Makedonya, Türkiye’de yalnızca bir turizm destinasyonu olarak değil; aile tarihi, göç, kültür, vatandaşlık, eğitim, ticaret ve yatırım açısından da ilgi görmektedir.
Bu ilişki kuzeymakedonya.com.tr’nin içerik stratejisinde önemli bir avantajdır. Çünkü Türkçe arama yapan kullanıcıların Makedonya hakkında bilgi ihtiyaçları oldukça geniştir.
Makedonya Hakkında Sık Sorulan Sorular
Makedonya nerede?
Makedonya, Balkan Yarımadası’nda bulunan bir Güneydoğu Avrupa ülkesidir. Kuzey Makedonya; Sırbistan, Kosova, Arnavutluk, Yunanistan ve Bulgaristan ile komşudur.
Makedonya’nın başkenti neresi?
Makedonya’nın başkenti Üsküp’tür (Skopje). Başkent statüsü Kuzey Makedonya Anayasası’nın 6. maddesinde düzenlenmiştir.
Makedonya’nın nüfusu kaç?
2021 nüfus sayımında Kuzey Makedonya’nın yerleşik nüfusu 1.836.713 kişi olarak tespit edilmiştir. Dünya Bankası’nın 2025 nüfus verisi ise yaklaşık 1,82 milyon kişidir.
Makedonya’nın dili nedir?
Makedonya’nın resmî dili Makedoncadır ve Kiril alfabesiyle yazılır.
Makedonya’nın para birimi nedir?
Makedonya’nın para birimi Makedon denarıdır.
Makedonya Avrupa Birliği üyesi mi?
Hayır. Kuzey Makedonya AB aday ülkesidir. 2026 itibarıyla üyelik süreci devam etmektedir.
Makedonya NATO üyesi mi?
Evet. Kuzey Makedonya 27 Mart 2020’de NATO üyesi olmuştur.
Makedonya’nın resmî adı nedir?
Ülkenin tam resmî adı Kuzey Makedonya Cumhuriyeti, kısa resmî adı ise Kuzey Makedonyadır.
Makedonya’da hangi alfabe kullanılıyor?
Makedonca Kiril alfabesi kullanılarak yazılır.
Makedonya’nın en turistik şehri hangisidir?
Üsküp ve Ohri ülkenin başlıca turizm merkezleri arasındadır. Özellikle Ohri bölgesi doğal ve kültürel özellikleri nedeniyle UNESCO Dünya Mirası kapsamındadır.
Sonuç: Makedonya Neden Önemli?
Makedonya, küçük yüzölçümüne rağmen Balkanlar’ın tarihî, kültürel ve jeopolitik açıdan dikkat çeken ülkelerinden biridir. Başkent Üsküp’ün çok katmanlı şehir dokusu, Ohri’nin UNESCO tarafından korunan doğal ve kültürel mirası, Balkanların merkezindeki konumu ve Avrupa ile bütünleşme süreci ülkeyi farklı açılardan önemli kılmaktadır.
Günümüzde resmî adı Kuzey Makedonya Cumhuriyeti olan ülke yaklaşık 1,8 milyon nüfusa sahiptir. NATO üyesidir ve Avrupa Birliği’ne aday ülke konumundadır.
kuzeymakedonya.com.tr üzerinde yayımlanacak şehir, gezi, yaşam, ekonomi, eğitim, vatandaşlık, yatırım ve iş dünyası rehberleriyle Makedonya hakkında ihtiyaç duyduğunuz bilgileri güncel ve güvenilir kaynaklar üzerinden takip edebilirsiniz.